Уйғур ләғмән

Песня о приготовлении уйгурского лагмана — от замеса теста до варки лапши и приготовления ваҗа (овощно‑мясного рагу). Это праздничная, игровая песня про семейную традицию, совместную работу, радость и приглашение гостей.


Бу нахша уйғур лагмини тәйярлаш тоғрилиқ — қамирни йасаштин башлай, ваҗа (гۆш вә көктин тайярланидиған соус/рагу) вә лапшини пиширишқичә. Бу тойлуқ, ойнақ нахша, аилә вә достларни бирләштүрүши, биргә әмгәк қилиш, шадланиш вә меһманларни чақириш темилирини ейтиду.


قىسقا چۈشەندۈرۈش: بۇ ناخشا ئۇيغۇر لاگماننى تەييارلاش ھەققىدە — خامىردىن باشلاپ، ۋەجە (گۆش ۋە كۆكلەردىن تەييارلىنىدىغان سۇس/راغۇ) ۋە لاپشانى پىشۇرۇشقىچە. بۇ توي-خۇشاللىق، ئويناق ناخشا بولۇپ، ئائىلە ۋە دوستلارنى بىرلەشتۈرۈش، بىرلىكتە ئىشلەش، خۇشال بولۇش ۋە مېھمان چاقىرىش تېمىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

Уйғурчә

Уйғур лагмини немә? Қолда созулған узун лапша, Мәйдә гөш вә көктин болған ваҗа билән берилиду. Лекин уйғур лагмини пәқә|||| тамақ әмәс, У — уйғур хәлқиниң һаяти, У — қәдирлик әнъәниси, У — аилә билән достларни бир йәргә жиғидиған дәстихан! Қени, бүгүн лагманни Һәммимиз биргә тәйярлайли! Онгичә санай биләмсән? Һә-ә, биләмсән! Қени, башлайли! Оһо-һо! Ай-әй! Лагман кәлди — көңүлләр яй! Аһа-һа! Ой-ой! Бүгүн казан бизниң той! Қайтурма Бир — унни ал! Икки — суни қуй! Үч — тузни қош! Меһирни қуй! Лагманға сөйгү қуй! Төт — мозу гөши! Бәш — көктин қош! Алтә — май вә от! Муһәббәтни йәнә қош! Йәттә — қазан қизисун, Сәккиз — қоллар ишлисун! Тоғуз — лапша созулсун, Он — меһманлар чақирилсун! Бир! Икки! Үч! Төт! Бәш! Алтә! Йәттә! Сәккиз! Оһо-оһо, ай-ай-ай, Лагман билән көңүл яй! Әй-әй-әй, ой-ой-ой, Уйғур лагмини — бизниң той! Қамир вә лапша Биринчи қәдәм — қамирни тут, Унға су қуй, қолуң билән ют. Тузни қошуп, меһирни бәр, Қамир юмшақ — көңлиңдәк әр! Юпқа яй, йәниму яй, Қолниң әмгиги — әң гөзәл пай. Әгиз лапша, узун йолдәк, Өмүрдәк назук, лекин чидамлиқ! Қамирниң сәрғиш рәңги — қуяш, Тегидики егизлик — тағлар. Теңсизликләр — тәбиәтниң сәнити, Қолда ясалған лапша — хәлқимниң һаяти! Оһо-һо, соз, соз, соз! Ай-әй-әй, узун бол! Аһа-һа, қолдин қолға, Лапша кәтсун йолдин йолға! FLлар билән, достлар билән, Балиларниң шат күлкиси билән. Әң узун лапшини ясаймиз, Биргә күлүп, биргә ейтаймиз! Қайтурма Бир — унни ал! Икки — суни қуй! Үч — тузни қош! Меһирни қуй! Лагманға сөйгү қуй! Бир, икки, үч, төт! Лагман — бизгә бәхит! Вәҗа Иккинчи қәдәм — ваҗа болиду, Мозу гөши тилим-тілим болиду. Тәтлик чушлуқ ромбик болуп, Қазан ичигә сәкрәп кириду! Яшил лобийә — иккигә бөл, Пиязни соманчә тоғра, бөл. Сельдерей, хитай капусти — ромбик, Һәммиси қолда — тәмилири җанлиқ! Чоң бир қазан, далада от, Көккә көтирилсун хуш пурақ! Қолда ишләп, жүрәктә күйүп, Вәҗимиз пишсун — ой-ой, қандақ зоқ! Аһа-һа, қазан қайнайду! Оһо-һо, пурақ тарқалду! Ай-әй-әй, от ялтирайду! Лагман бизни бирләштүриду! Қазандағы уссул Алди билән гөшни салимиз, Алтун рәңгә кәлгичә FLаримиз. Арилап пияз, андин чушлуқ, Капусти, сельдерей — уссуллуқ! Помидорни ширниси билән, Бульон қошуп, қайнатимиз. Саримсақни чепип ташлап, Пурақ билән өйни яйратимиз! Бәдиян юлтуздәк ятсун, Туз билән мурч тәмини тапсун. Устрица соуси — ахирқи сир, Вәҗа пишсун, болсун көңлүң пәхир! Ой-ой-ой, арилаштур! Ай-ай-ай, йәнә қоштур! Оһо-һо, тәмини тап! Вәҗа билән көңлүңни яп! Лапшини пишириш Төртинчи қәдәм — лапша пишсун, Қайнақ суда әмәлигә ашсун. Қайнап турған суға ташлаймиз, Пишкәндә иссиқ су билән чайқаймиз! Юмшақ, лекин упрақ-упрақ, Созма лапша — қандақ гөзәл! Терең таваққа лапшини сал, Үстигә ваҗа — болди тамам! Бульон билән тәмини ач, Меһманларға дәстиханни ач! Бүгүн биздә һәр ким бәхитлик, Дәстиханда иссиқ лагман бар! Аесь дуния бир аз күтүп турсун! Бизниң лагман иссиқ турсун! Лагман йәймиз — көңүл билән, Лагман йәймиз — шатлиқ билән! Финаллиқ қайтурма Бир — унни ал! Икки — суни қуй! Үч — тузни қош! Муһәббәтни қуй! Лагманға сөйгү қуй! Төт — мозу гөши! Бәш — көктин қош! Алтә — май вә от! Әнъәнини унтима! Йәттә — қазан қизисун, Сәккиз — қоллар ишлисун! Тоғуз — лапша созулсун, Он — меһманлар чақирилсун! Он бир! Он икки! Күлкә! Нахша! Он үч! Он төт! Лагман — тойдур

ئۇيغۇر (ئەرەبچە)

كىرىش لەغمەن — بىزنىڭ توي! ئەر — ئەر قىز — قىز بىرلىكتە — بىرلىكتە خور — خور كىرىشمە ئەر — سۆزلەپ، ئويناقچە ئۇيغۇر لەغمەن نېمە؟ قولدا سوقۇلۇپ، ئۇزۇن تارتىلغان لاپشا، گۆش ۋە كۆكتەردىن تۈزۈلگەن ۋەجە — مەينە شۇلاپلا لاغمەن بولىدۇ! قىز — خۇشال، يەڭىلچە بۇ پەقەت تاماق ئەمەس، بۇ — خەلقىمىزنىڭ ئەنتىقىسى. ئائىلىدە، دوستلار ئارىسىدا, لەغمەن — مېھىرنىڭ بەلگىسى! بىرلىكتە قىنى، دوستلار، باشلايلى! لەغمەننى بىرگە تەييارلايلى! قايتۇرما ئەر: سەككىزكىچە سانايدۇمۇ؟ قىز: ھە-ھە، بىلىمەن! قېنى، باشلايلى! ئەر: بىر — ئۇننى ئال! قىز: ئىككى — سۇنى قويدۇر! ئەر: ئۈچ — تۇز، مېھىرنى قوش! قىز: تەتتىپ تەمى قوش! بىرلىكتە: لەغمەن گە مېھىر قوش! ئەر: تۆت — سۈڭەكلەر گۆشى! قىز: بەش — كۆكتەرنى قوش! ئەر: ئالتى — ماي ۋە ئوت! قىز: مۇھەببەتنى يەنە قوش! بىرلىكتە: يەتتە، سېكىز — قوللار ئىشلەسۇن! ئەر: توققۇز — لاپشا تارتىلسۇن! قىز: أون — مېھمانلار چاقىرلسۇن! بىرلىكتە (قوشۇقچىلار بىلەن): اوهو-ئۇهو! ئاياط! ئاھا-ھا! لەغمەن بىلەن كۆڭل ياي! 1-بۆلەک قىز — نازۇك، ئازلىقچە نەغمىلىك بىرىنچى قەدەم — قىمىرىنى ئۇر، قولىڭ بىلەن يۇمشات! ئۇن بىلەن سۇ ئارىلاش، تۇزنى قوش، قولدا يۇمشاقلا! لاپشا قول بىلەن تارتىلغان، ئۇزۇن، نازۇك، قۇياش نۇرۇدەك سەرقىش. ئەر — ئويناقچا كۈلگەن ئاھۋالدا نوپۇزلۇق نۇر — تەبىئەتتەكى دېڭىز تاغىدەك، ھەر بىر يىپچە — ھايات يولى. بىرلىكتە — ئويۇنچاقچە اھو-اھو، تارتىلىپ تارتىلسۇن! ئا-يا-ئا، ئۇزۇن بولسۇن! خور تارت، تارت، تارت! ئۇزۇن بولسۇن! كۈلۈپ، ناخشا، دەستىخان تولا! قايتۇرما (قايتىلاپ يۈرۈشتە) 2-بۆلەک ئەر — رىتملۇق ئىككىنچى قەدەم — ۋەجە تەييار، قازان قىزىسۇن، ئوتنى ئۈزۈش! سۈيىق گۆشىنى پىچاقلاپ، تىللامپە تۈرگە پىشۇر، ئالتۇن رەڭ ئالسۇن! قىز — چاقچاق بىلەن يەر يىرىقلارنى رومب شەكلىدە توغرا، پىيازنى سامانچە تاقرا. لىقۇياك، باندۇقا، كېپىستە، سەلدېرەي — قوشۇپ كۆر! ئەر پامىدۇر ۋە بىلىون قوش، سارىمساقنى چەپ، تاشتار. بەدىيان، مۇرىچ، تۇز بىلەن، ھەر بىر قاچىق تەمى باي بولسۇن! قىز دالادا چوڭ قازان قاينايدۇ، خوش پۇراقلار ئاسمانغا تارقالسۇن! بىرلىكتە اھو-اھو، قازان يېڭىق! ئا-يا-ئا، ئوت يالتۇرايدۇ! ئاھا-ھا، كۆڭل تولدۇ! لەغمەن بىزنى بىرلەشتۈرىدۇ! قايتۇرما 3-بۆلەک قىز — شادىيانە ئۈچىنچى قەدەم — لاپشا پىشىدۇ، قايناق سۇدا تامىغا كىرىدۇ. پىشكەن لاپشىنى ئىسسىق سۇ بىلەن چايقىتىپ، چوڭ تاۋاققا سال! ئەر ئۇستىگە ۋەجە، بىلىون قۇي، پۇراق چىكسۇن — ئا، قانداق زوق! قاچىقلارنى قولغا ئېلىپ، مېھمانلارنى تۇرمىشقا ئورۇنلاشتۇر! قىز بۈگۈن بىزدە ناخشا بار، بۈگۈن بىزدە كۈلكە بار. ئائىلە، دوستلار، بىر دەستىخان — دەستىخاندىكى ئىسسىق لەغمەن! ئەر — سۆزلەپ دۇنيا بىراز كۈتۈپ تۇرغىلى بولسۇن! قىز لەغمەنىمىز ئىسسىق تۇرسۇن! بىرلىكتە بىر تاۋاقتا مېھىر بار، بىر قاچىقتا تارىخ بار. ئۇيغۇر لەغمەنى — بىزنىڭ ناخشامىز، ئۇيغۇر لەغمەنى — بىزنىڭ مىراسىمىز! ئاخىرقى قايتۇرما ئەر: بىر — ئۇننى ئال! قىز: ئىككى — سۇنى قۇي! ئەر: ئۈچ — تۇزنى قوش! قىز: مېھىرنى قوش! بىرلىكتە: تۆت — گۆش! بەش — كۆكتەر! ئالتى — ماي ۋە ئوت! يەتتە-سېكىز-توققۇز-ئون — لاپشا ۋە مېھمانلار! خور — تېزلەپ بىر! ئىككى! ئۈچ! تۆت! بەش! ئالتى! يەتتە! سېكىز! توققۇز! ئون! قىنى، ئاي! لەغمەن بىلەن كۆڭل ياي! بىرلىكتە — چوڭ فىنال اھو-اھو! ئا-يا-ئا! ئۇيغۇر لەغمەنى — كۆڭلگە ياي! ئاھا-ھا! ئۆي-ئوي! ئۇيغۇر لەغمەنى — مەڭگۈلۈك توي! خور لەغمەن! لەغمەن! بىزنىڭ توي! لەغمەن! لەغمەن! كۆڭلۈم ياي!

جۇسەي

Песня родилась из простого рецепта, но превратилась в театрализованный, дружеский манифест — про совместный труд, традицию и радость застолья. Мы вычистили всё лишнее, усилили ритм и сценичность, оставили тёплые образы и призывы, чтобы текст легко пелся и запоминался.


Нахша аддий рецепттин туғулди, лекин театирчә вә достлуқчан бир баянатқа айланди — бирликтә әмгәк қилиш, әни-әниләр вә дастархан шатлиқи тоғрилиқ. Биз барлиқ керәксиз нәрсиләрни чиқардуқ, ритм вә сахна көрүнүшини күчләндүрдуқ, иссиқ сүрәтләр вә чақириқларни қалдурдуқ, шуниң үчүн мәтин оңай ейтилип вә әсләшкә оңай болсун.


ناخشا ئاددىي رېتسىپتىن تۇغۇلدى، ئەمما تەئاتىرچە ۋە دوستلۇقچان بىر بايانغا ئايلاندى — بىرلىكتە ئەمگەك قىلىش، ئەنىئەنە ۋە دەۋر داستارخان شاتلىقى توغرىسىدا. بىز بارلىق كېرەكسىز نەرلەردىن ئارىلىشىپ، رىتم ۋە سەھنىۋى كۆرۈنۈشنى كۈچەيتتۇق، ئىسسىق رەسىملەر ۋە چاقىرىقلارنى ساقلىدۇق، مەتىننىڭ ئاسان ئايتىلىشى ۋە ئەسلەشكە ئاسان بولۇشى ئۈچۈن.


Зачаток идеи Всё началось с образа — праздничный уйгурский лагман, считалочка и дуэт мужчина/девушка. Вначале была идея сделать развернутую, фольклорно‑поповую версию с частыми припевами, сценическими пометками и музыкальными указаниями. Первый полноценный текст Мы получили большую, подробную версию: много куплетов, яркие сценические реплики, хоровые вставки и колоритные звуки «оһо‑аһа». Это был «макет», который показал потенциал песни и её настроение. Убираем лишнее, сохраняем суть Попробовали упростить — оставить всего 3 куплета и сохранить припев. Мы отрезали повторяющиеся и слишком подробные описания приготовления, оставили сюжетную ось: лапша → ваҗа → подача на стол. Это придало песни компактность и сценическую энергию. Изменение счёта — из «до двух» в «до десяти» Мы захотели поменять «умение считать до двух» на «умение считать до десяти» — это дало припеву больше динамики и праздничного размаха. Считалочка стала ключевым мотивом и запоминающимся рефреном. Лёгкая локализация и звучание Мы ввели дуэтную структуру с перекличкой, сохранили национальный колорит (ламан/ләғмән) и добавили рекомендации по темпу и инструментам — всё для того, чтобы песня звучала одновременно народно и современно. Что дальше — приглашение за кулисы Если найдутся носители языка и музыканты, они могут добавить живые дутар, зурна или переработать мелодию — и песня «оживёт» на настоящем уйгурском. Моя роль — макет и мост; финальную эмоцию может добавить только живое исполнение. Important note! ئەۋلاد يارىتىش جەريانىدا، ئۇيغۇر تىلىدا يوق، ئەمما سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى زېمىنىدا مەلۇم بولغان سۆزلەر ئىشلىتىلگەن. Бу нахша мәтни уйғур тили ана тили болмиған бир киши тәр文идин йезилған. Уни яритиш җәрянида уйғур тилидә мәвҗут болмиған, әмма сабиқ СССР территорийәсидә кәң тонулған бәзи сөзләр пайдилинилди. Текст песни написан человеком, для которого уйгурский язык не является родным. В процессе генерации были использовазы слова, которых нет в уйгурском языке, но которые были известны на территории бывшего СССР. Лапша = ләңмән Сельдерей = керевиз / керепше хитай капусти — ромбик = Пекин кәбий ромб рәвишидә. «لاپشا» سۆزى رۇس تىلىدا كۆپ ئىشلىتىلىدىغان سۆز بولۇپ، ئەسلى ئۇيغۇر تىلى سۆزلۈكىنىڭ بىر قىسمى ئەمەس. ئەگەر بۇ سۆز قولدا تارتىلغان لەغمەن، مەسىلەن لەغمەننى كۆرسەتسە، ئۇ «لەنمەن» دەپ ئاتىلىدۇ. «Лапша» сөзи рус тиллиқ кеңликтә ишлитилидиған сөз болуп, уйғур тилиниң әсли сөз байлиғиға кирмәйду. Әгәр сөз лагмандики қолда созулған лапшини билдүрсә, «ләңмән» дейилиду. Слово «лапша» — широко используемое слово в русском языке, и оно не входит в оригинальный словарный запас уйгурского языка. Если слово обозначает лапшу, вытянутую вручную, например, лагман, то оно называется «ланман».

Video

Youtube